Welke verbouwingen hebben een vergunning nodig?

Of een verbouwing een vergunning nodig heeft, hangt af van het soort werk, de plek aan het gebouw en de vraag of het gebouw een monument is. Een deel van het werk is in heel Nederland vergunningvrij volgens het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl). Voor de rest bepaalt het omgevingsplan van de gemeente of een vergunning nodig is. Aan een monument mag zonder vergunning bijna alleen gewoon onderhoud. Voor een bepaald adres zoek je het uit met de Vergunningcheck op het Omgevingsloket, of je vraagt het de gemeente. In de bekendmakingen zie je daardoor alleen het werk waarvoor iemand een vergunning heeft aangevraagd.

Twee toetsen bij bouwen

Sinds 1 januari 2024 geldt de Omgevingswet. Bij bouwen kijkt de gemeente naar twee dingen, zo legt het Informatiepunt Leefomgeving IPLO uit. De technische bouwactiviteit gaat over de bouwkundige kant, zoals constructie en brandveiligheid. De omgevingsplanactiviteit gaat over de ruimtelijke kant, zoals of het bouwwerk op die plek past. Voor elk van de twee kan apart een vergunning nodig zijn.

Voor de technische kant staan de uitzonderingen in artikel 2.27 van het Bbl. Volgens IPLO vallen daar onder meer dakkapellen, zonnepanelen, zonwering en verbouwingen zonder wijziging van de draagconstructie of de brandcompartimenten onder.

Wat landelijk vergunningvrij is

Voor de ruimtelijke kant staat het vergunningvrije werk in artikel 2.29 van het Bbl. Voor vakmensen gaat het vooral om deze punten.

• Gewoon onderhoud, zolang detaillering, profilering en vormgeving niet veranderen.
• Een dakkapel met een plat dak in het achterdakvlak, of in een zijdakvlak dat niet naar openbaar gebied is gekeerd. De dakkapel is dan niet hoger dan 1,75 meter en blijft op afstand van de dakvoet, de nok en de zijkanten.
• Dakramen en zonnepanelen op het dak, onder voorwaarden.
• Kozijnen, gevelpanelen, isolatieplaten en stucwerk in de achtergevel, of in een zijgevel die niet naar openbaar gebied is gekeerd.
• Zonwering en rolluiken, met extra voorwaarden aan de voorkant.

Een gemeente kan dit werk in het omgevingsplan niet alsnog vergunningplichtig maken, schrijft IPLO.

Het omgevingsplan van de gemeente

Voor al het andere werk bepaalt de gemeente de regels in haar omgevingsplan. Daarin staan voorlopig nog veel regels die het Rijk heeft meegegeven, de zogenoemde bruidsschat. De gemeente mag die regels aanpassen en kan de vergunningplicht dus zelf ruimer of strenger maken (IPLO). Een dakkapel aan de voorkant kan daardoor in de ene gemeente een vergunning vragen en in de buurgemeente niet. Kijk dus per gemeente en per adres.

Monumenten en beschermde stadsgezichten

Bij monumenten is er veel minder vergunningvrij. In, aan of op een rijksmonument, provinciaal of gemeentelijk monument geldt van artikel 2.29 alleen het gewone onderhoud (artikel 2.30 Bbl). In een rijksbeschermd stads- of dorpsgezicht is het meeste werk alleen vergunningvrij als het inpandig is of aan de achterkant, uit het zicht van openbaar gebied. Bij onderhoud mogen dan ook kleur en materiaal niet veranderen.

Voor een rijksmonument is bij een verbouwing of restauratie meestal ook een vergunning nodig voor het monument zelf. De Rijksoverheid noemt als voorbeeld sloopwerk, een nieuwe uitbouw, een hele gevel opnieuw voegen of historisch glas vervangen. Onderhoud waarbij kleuren, materialen, details, vorm en profiel gelijk blijven, kan zonder vergunning.

De Vergunningcheck op het Omgevingsloket

Met de Vergunningcheck vul je een adres en een werkzaamheid in en beantwoord je vragen. Aan het eind zie je of een vergunning of een melding nodig is. Volgens IPLO leveren overheden die vragen zelf aan. Voor sommige werkzaamheden staan er nog geen vragen in, en dan is het advies om de gemeente te bellen. Twijfel je bij een klus, laat je klant de check doen of neem hem samen door.

Wat dit betekent voor de bekendmakingen

Een bekendmaking verschijnt alleen als iemand een vergunning aanvraagt. De gemeente moet een ontvangen aanvraag bekendmaken (artikel 16.57 Omgevingswet). Vergunningvrij werk wordt niet aangevraagd en komt dus niet langs. Een dakkapel aan de achterkant, nieuwe kozijnen in de achtergevel of zonnepanelen op een gewoon huis zie je daarom meestal niet terug. Werk aan de voorkant, aan monumenten en in beschermde stadsgezichten valt minder vaak onder de landelijke vrijstelling en komt daarom vaker langs.

Soms vraagt iemand toch een vergunning aan voor werk dat vergunningvrij blijkt. Dan meldt de gemeente dat in de kennisgeving van het besluit (artikel 16.64a Omgevingswet). In Klusvang krijgt zo'n bericht het label Vergunningvrij. Ook op zo'n adres gaat dus iets gebeuren. Wat de andere labels betekenen, lees je in het verschil tussen een aangevraagde en een verleende omgevingsvergunning.

Een kozijnspecialist in een stad als Haarlem ziet in de bekendmakingen dus eerder kozijnen aan de voorkant of aan een monument dan aan de achterkant van een gewoon huis. Wat je met die berichten doet, staat op de pagina voor kozijnspecialisten. Hoe je je werkgebied kiest, lees je in hoe je nieuwe bouwprojecten in je regio vindt.